LIFE by Dr. PatLIFE by Dr. Pat

LIFE by Dr. Pat

Prebiotics กับการเจริญพันธุ์สตรี

คำใหม่ต่อจาก probiotics ว่าแต่มันคืออะไร และช่วยเรื่องมีบุตรอย่างไร

นพ.พัฒน์ศมา วิจินศาสตร์วิจัยMClinEmbryol, EFOG-EBCOG, EFRM-ESHRE/EBCOG.

← กลับไปหน้าบทความ

หลายเดือนก่อนหมอเคยลงบทความเกี่ยวกับ probiotics ไปแล้วนะครับ วันนี้มีคำใหม่ prebiotics ว่าแต่ว่ามันคืออะไร และจะช่วยคุณสุภาพสตรีเรื่องมีบุตรได้อย่างไร

Prebiotics คืออะไร

เป็นสารที่ร่างกายมนุษย์ไม่สามารถย่อยหรือดูดซึมในระบบทางเดินอาหารได้ อาหารเหล่านี้จึงสามารถเข้าสู่ลำไส้ใหญ่ได้ในรูปไม่เปลี่ยนแปลง โดยสารดังกล่าวเป็นแหล่งอาหารที่สำคัญของโพรไบโอติกส์ (Probiotics) ซึ่งเป็นแบคทีเรียหรือจุลินทรีย์ในลำไส้ที่มีประโยชน์ต่อร่างกายของมนุษย์ ช่วยให้ระบบย่อยอาหารทำงานได้อย่างเป็นปกติ จัดเป็นอาหารในกลุ่ม functional food

สไลด์ข้อความ “Prebiotics คืออะไร?” ซึ่งมีคำอธิบายเดียวกับย่อหน้าข้างบน
สไลด์ข้อความ “Prebiotics คืออะไร?” ซึ่งมีคำอธิบายเดียวกับย่อหน้าข้างบน

อาหารที่มี Prebiotics

พบได้ในผัก ผลไม้และเมล็ดธัญพืชบางชนิด เช่น

  • หัวหอมและหอมหัวใหญ่
  • กระเทียม
  • ถั่วเหลือง
  • ถั่วแดง
  • รากชิคอรี
  • หัวอาร์ทิโชก
  • หน่อไม้ฝรั่ง
  • กล้วย
  • แอปเปิล
สไลด์ “อาหารที่มี Prebiotics” — ภาพวาดหัวหอม ถั่วเหลืองในถ้วย กล้วย หัวหอมสีม่วง หน่อไม้ฝรั่ง อาร์ทิโชก แอปเปิล และกระเทียม
สไลด์ “อาหารที่มี Prebiotics” — ภาพวาดหัวหอม ถั่วเหลืองในถ้วย กล้วย หัวหอมสีม่วง หน่อไม้ฝรั่ง อาร์ทิโชก แอปเปิล และกระเทียม

Probiotics คืออะไร

เป็นกลุ่มแบคทีเรียหรือจุลินทรีย์ขนาดเล็ก ซึ่งจัดเป็นกลุ่มจุลินทรีย์ชนิดดี มีประโยชน์ ผู้เชี่ยวชาญด้านทางเดินอาหารให้คำจำกัดความว่า โพรไบโอติกส์ คือ “จุลินทรีย์ที่มีชีวิต เมื่อรับประทานเข้าไปแล้วจะทำให้สุขภาพดีในภาวะต่าง ๆ โดยเป็นจุลินทรีย์ที่มีคุณสมบัติทนต่อกรดและด่าง สามารถจับที่บริเวณผิวของเยื่อบุลำไส้แล้วผลิตสารต่อต้านหรือกำจัดเชื้อจุลินทรีย์ชนิดอื่น ๆ รวมถึงก่อให้เกิดประโยชน์ต่อสุขภาพได้” เพราะหากมีปริมาณที่เหมาะสมจะช่วยเสริมการทำงานของระบบต่าง ๆ ในร่างกาย โดยนอกจากจะพบได้ในระบบทางเดินอาหาร ลำไส้ ช่องคลอดแล้ว ยังสามารถพบได้ในอาหารบางชนิดอีกด้วย

สไลด์ข้อความ “Probiotics คืออะไร?” ซึ่งมีคำอธิบายเดียวกับย่อหน้าข้างบน
สไลด์ข้อความ “Probiotics คืออะไร?” ซึ่งมีคำอธิบายเดียวกับย่อหน้าข้างบน

อาหารที่มี Probiotics

พบได้ในอาหาร เช่น

  • นมเปรี้ยว
  • โยเกิร์ต
  • กิมจิ
  • แตงกวาดอง
  • มิโสะ
  • ชาหมัก
สไลด์ “อาหารที่มี Probiotics” — ภาพวาดโยเกิร์ต กิมจิ ซุปมิโสะ แตงกวาดอง และคอมบูชา
สไลด์ “อาหารที่มี Probiotics” — ภาพวาดโยเกิร์ต กิมจิ ซุปมิโสะ แตงกวาดอง และคอมบูชา

ประโยชน์ของ prebiotics + probiotics

สารในกลุ่มพรีไบโอติกจัดเป็น functional food เพราะมีประโยชน์ต่อสุขภาพ โดยจะกระตุ้นการทำงานและส่งเสริมการเจริญของจุลินทรีย์โปรไบโอติก (probiotic) เช่น แบคทีเรียในกลุ่ม lactic acid bacteria ได้แก่ แล็กโทบาซิลลัส (lactobacillus) และไบฟิโดแบคทีเรีย (bifidobacteria)

พรีไบโอติกและโปรไบโอติกทำงานร่วมกัน จะรวมเรียกว่า ซินไบโอติก (synbiotics) จะเป็นผลดีต่อร่างกายมาก ช่วยให้ผู้บริโภคมีสุขภาพดี กระตุ้นการเจริญของจุลินทรีย์ภายในทางเดินอาหารให้เหมาะสม ทำให้โปรไบโอติกมีการย่อยสลายในระบบนิเวศน์จุลินทรีย์ที่มีการแข่งขันกัน ผลที่ตามมา คือ

สไลด์สมการ — Prebiotics + Probiotics = Synbiotics โดยใช้ภาพบรอกโคลีแทนพรีไบโอติก และภาพแบคทีเรียแทนโปรไบโอติก
สไลด์สมการ — Prebiotics + Probiotics = Synbiotics โดยใช้ภาพบรอกโคลีแทนพรีไบโอติก และภาพแบคทีเรียแทนโปรไบโอติก
  • กรดแล็กทิก (lactic acid) ที่จุลินทรีย์สร้างจะยับยั้งการเจริญของแบคทีเรียที่ทำให้เกิดโรค (pathogen) และสร้างสารพิษ เช่น Clostridium perfringens, Salmonella และช่วยป้องกันและลดอาการของโรคติดเชื้อ (infection) ในทางเดินอาหาร
  • ช่วยลดระดับของคอเลสเตอรอล (cholesterol) ฟอสฟอลิพิด (phospholipid) และไตรกลีเซอไรด์ (triglyceride) ในเลือด โดย Lactobacillus acidophilus ซึ่งเป็นจุลินทรีย์กลุ่มบิฟิโดแบคทีเรียที่อยู่ในลำไส้ จะช่วยย่อยสลายคอเลสเตอรอล และยับยั้งการดูดซึมคอเลสเตอรอลผ่านผนังลำไส้
  • ช่วยการดูดซึมอาหารในลำไส้ให้มีประสิทธิภาพมากขึ้น ลดอาการท้องผูกได้ เนื่องจากกรดอินทรีย์ที่จุลินทรีย์บิฟิโดแบคทีเรีย (bifidobacteria) ผลิตขึ้น จะกระตุ้นการบีบตัวของลำไส้ และช่วยเพิ่มความชื้นของอุจจาระ ทำให้สามารถขับถ่ายได้ดีขึ้น
  • ช่วยเพิ่มการดูดซึมแคลเซียมในระบบย่อยอาหาร
  • สามารถผลิตวิตามิน vitamin B1, vitamin B2, vitamin B6, vitamin B12, nicotinic acid และ folic acid ซึ่งมีบทบาทสำคัญในการรักษาภาวะภูมิแพ้ เสริมสร้างการพัฒนาระบบภูมิคุ้มกันได้

Prebiotics + probiotics กับการเจริญพันธุ์สตรี

มีการศึกษาพบว่าการได้รับ Prebiotics และ probiotics จะช่วยลดการอักเสบ ทำให้มีไข่ตกเป็นปกติได้ เนื่องจาก

  • ทำให้การทำงานของ granulosa cells เป็นปกติ ลดการอักเสบ
  • ส่งเสริมการเจริญเติบโตของถุงไข่และเซลล์ไข่
  • ทำให้ระบบฮอร์โมนและระบบภูมิคุ้มกันทำงานปกติ
สไลด์ “Prebiotics + probiotics กับระบบสืบพันธุ์สตรี” ซึ่งไล่สามข้อเดียวกับข้างบน
สไลด์ “Prebiotics + probiotics กับระบบสืบพันธุ์สตรี” ซึ่งไล่สามข้อเดียวกับข้างบน

บทความยังมีแผนภาพกลไกอีกสองภาพ ข้อความในแผนภาพเป็นภาษาอังกฤษ มีเนื้อหาดังนี้

แผนภาพแรก — ไล่จาก *Consequences of Stress* ไปสู่ *Impacts on homeostasis of gut microbiome diversity* แล้วแยกเป็น *Modulation of gut-brain axis*, *Function of the hypothalamic-adrenal-gonadal (HPG) axis*, *Clinical and reproductive implications* และ *Infertility* โดยมีเส้นจาก *Therapeutics significance of probiotics-microbes* มาขวางเส้นทางนั้นไว้ และชี้ต่อไปยัง *Mechanism of Probiotic on Reproductive Physiology by Activation of Signaling Pathways*
แผนภาพแรก — ไล่จาก Consequences of Stress ไปสู่ Impacts on homeostasis of gut microbiome diversity แล้วแยกเป็น Modulation of gut-brain axis, Function of the hypothalamic-adrenal-gonadal (HPG) axis, Clinical and reproductive implications และ Infertility โดยมีเส้นจาก Therapeutics significance of probiotics-microbes มาขวางเส้นทางนั้นไว้ และชี้ต่อไปยัง Mechanism of Probiotic on Reproductive Physiology by Activation of Signaling Pathways
ตารางที่อยู่ในแผนภาพแรก — กลไกของ probiotic ต่อสรีรวิทยาการเจริญพันธุ์ ผ่านการกระตุ้น signaling pathways
SCFAsActivation of cAMP signaling pathwaysActivation of PPARγ signaling pathwaysFollicle growth and maturationModulating endocrine and immune system
Regulated metabolism↑ GPR41/43 mRNA expression and P4 and E2 synthesisModulation hypothalamopituitary-ovary axis / follicular rupture during ovulation and corpus luteum formation↑ erα and vtg · ↑ cyp19a expressionpro and pre-inflammatory cytokines · estrogens deconjugates β-glucuronidase
แผนภาพที่สอง — *undigested polysaccharides* กลายเป็น *SCFA* ที่ผนังลำไส้ ออกฤทธิ์ผ่าน *GPR41* และ *GPR43* พร้อมลูกศรขึ้นที่ *PYY* และ *GLP1* จากนั้น “*SCFAs enter the systemic circulation and interact with cell receptors in peripheral tissues*” ที่เนื้อเยื่อไขมันกำกับไว้ว่า *HSL* ลดลงและ *Lypolisis* ลดลง *PPAR-γ* เพิ่มขึ้นพร้อม *Adipogenesis* และ *Leptin* *ANGPTL* ลดลง *LPL* เพิ่มขึ้นและ *FFA Uptake* เพิ่มขึ้น ด้านสมองเขียนว่า *Hypothalamopituitary-ovary axis : PPAR signaling pathway* ข้างกันเขียนว่า *Reduce the secretion of proinflammatory cytokines and chemokines* และที่รังไข่เขียนว่า “*Increases follicle development and the LH surge, ovulation and corpus luteum formation, and steroidogenesis*”
แผนภาพที่สอง — undigested polysaccharides กลายเป็น SCFA ที่ผนังลำไส้ ออกฤทธิ์ผ่าน GPR41 และ GPR43 พร้อมลูกศรขึ้นที่ PYY และ GLP1 จากนั้น “SCFAs enter the systemic circulation and interact with cell receptors in peripheral tissues” ที่เนื้อเยื่อไขมันกำกับไว้ว่า HSL ลดลงและ Lypolisis ลดลง PPAR-γ เพิ่มขึ้นพร้อม Adipogenesis และ Leptin ANGPTL ลดลง LPL เพิ่มขึ้นและ FFA Uptake เพิ่มขึ้น ด้านสมองเขียนว่า Hypothalamopituitary-ovary axis : PPAR signaling pathway ข้างกันเขียนว่า Reduce the secretion of proinflammatory cytokines and chemokines และที่รังไข่เขียนว่า “Increases follicle development and the LH surge, ovulation and corpus luteum formation, and steroidogenesis”

สรุป

เรียกว่าทำให้สุขภาพดีจากภายใน การเจริญพันธุ์ก็จะดีไปด้วยครับ

ด้วยความปรารถนาดี — นพ.พัฒน์ศมา วิจินศาสตร์วิจัย · 4 กันยายน 2566

เอกสารอ้างอิง

  1. Rani, K., Kaur, G., & Ali, S. A. (2023). Probiotic-prebiotic therapeutic potential: A new horizon of microbial biotherapy to reduce female reproductive complications. PharmaNutrition, 24, 100342. https://doi.org/10.1016/j.phanu.2023.100342
  2. ศูนย์ข้อมูลยาโรงพยาบาลบำรุงราษฎร์. (2562). โพรไบโอติกส์และพรีไบโอติกส์ ต่างกันอย่างไร? สืบค้น 23 พฤษภาคม 2565, จาก https://www.bumrungrad.com/th/health-blog/july-2019/probiotics-and-prebiotics
  • prebiotics
  • probiotics
  • synbiotics
  • functional food
  • จุลินทรีย์ในลำไส้
  • การอักเสบ
  • การตกไข่
  • การเจริญพันธุ์สตรี