ทำไมต้องประเมินมดลูกและท่อนำไข่ด้วยอัลตราซาวด์สามมิติ

อ่านหน้าอย่างเป็นทางการของคลินิกเรื่องนี้ →

ความผิดปกติของมดลูกและท่อนำไข่เป็นสาเหตุของภาวะมีบุตรยากเกือบ 50% ดังนั้นการตรวจหาสาเหตุของภาวะมีบุตรยากจากมดลูกและท่อนำไข่ที่แม่นยำเพื่อแก้ไขต่อไป นับว่าเป็นจุดเริ่มต้นที่สำคัญ

สาเหตุของภาวะมีบุตรยากในสตรี

มดลูก

• เนื้องอกมดลูก
• พังผืดในโพรงมดลูก
• ติ่งเนื้อในโพรงมดลูก
• มดลูกวิรูป
• ผนังกั้นช่องในโพรงมดลูก
• Adenomyosis (เยื่อบุโพรงมดลูกเจริญในกล้ามเนื้อมดลูก)

ท่อนำไข่

• ท่อนำไข่บวมน้ำ (hydrosalpinx)
• เยื่อบุมดลูกเจริญผิดที่ (endometriosis)
• พังผืดในอุ้งเชิงกรานจากการผ่าตัด

รังไข่

• ไข่ไม่ตก — PCOS, Hypothalamus สร้าง GnRH ผิดปกติ, ต่อมใต้สมอง (pituitary) ผิดปกติ
• รังไข่เสื่อม — DOR, POI, Turner syndrome, ผลจากเคมีบำบัด

การสื่อสารระหว่างตัวอ่อนกับแม่

• Antiphospholipid antibody syndrome
• Window of receptivity shift (ช่วงเวลาที่เยื่อบุโพรงมดลูกพร้อมรับตัวอ่อนเลื่อนไป)
• Protein C / Protein S deficiency

การประเมินมดลูก

การประเมินมดลูกต้องการข้อมูลลักษณะของโพรงมดลูก เยื่อบุโพรงมดลูก กล้ามเนื้อมดลูก และลักษณะผิวมดลูกด้านนอก วิธีการประเมินมีหลายวิธี ได้แก่

Laparoscopy + Hysteroscopy

การส่องกล้องในช่องท้องร่วมกับการส่องกล้องโพรงมดลูก นับเป็นวิธีมาตรฐานในการประเมินความผิดปกติของมดลูก

อัลตราซาวด์ทางช่องคลอด 2 มิติ

อัลตราซาวด์ 2 มิติ จะสร้างภาพเสมือนภาพตัดของอวัยวะที่เราดูเป็นจุด ๆ ทำให้ได้ข้อมูลของมดลูกครบถ้วน แต่จำเป็นต้องอาศัยการขยับตำแหน่งตรวจไปทีละน้อยจนครบมดลูก และจะเห็นภาพมดลูกแค่ 2 แกน คือแนวตรงกลางและแนวขวาง

อัลตราซาวด์ทางช่องคลอด 3 มิติ

อัลตราซาวด์ 3 มิติ ต่างจากอัลตราซาวด์ 2 มิติ ตรงที่การเก็บภาพไม่ได้เก็บเป็นภาพตัด แต่เป็นการรวมเอาภาพตัดหลายร้อยหน้าตัดต่อกันกลายเป็นปริมาตร ทำให้ปรับภาพเห็นได้ทั้งหมดของอวัยวะที่ตรวจเหมือนการตรวจด้วย CT หรือ MRI และสามารถปรับภาพไปดูจุดที่ต้องการตรงไหนก็ได้

การประเมินท่อนำไข่

การประเมินการทำงานของท่อนำไข่มีความจำเป็นอย่างยิ่งก่อนเริ่มการรักษา เพราะนอกจากจะบ่งชี้ความจำเป็นของการทำเด็กหลอดแก้ว (กรณีที่ท่อนำไข่ตัน) แล้ว แม้ว่าคุณตั้งใจจะทำเด็กหลอดแก้วตั้งแต่แรกก็ยังต้องตรวจการทำงานของท่อนำไข่อยู่ดี เพราะถ้าหากมีภาวะท่อนำไข่บวมน้ำ (hydrosalpinx) พบว่าอัตราการตั้งครรภ์จากการย้ายตัวอ่อนจะลดลงมาก และการผ่าตัดผ่านกล้องเพื่อตัดท่อนำไข่ที่บวมน้ำออก ทำให้อัตราการตั้งครรภ์หลังย้ายตัวอ่อนกลับมาเป็นปกติ

ดังนั้นการประเมินท่อนำไข่ต้องการข้อมูล 2 อย่าง คือ ท่อนำไข่ตันหรือไม่ และมีท่อนำไข่บวมน้ำหรือไม่

Laparoscopy + Chromopertubation

การส่องกล้องในช่องท้องร่วมกับฉีดสีเพื่อประเมินท่อนำไข่เป็นการตรวจมาตรฐาน นอกจากจะตรวจท่อนำไข่แล้ว ยังสามารถประเมินมดลูกและอาจรักษาไปในรอบเดียว

Hysterosalpingography (HSG)

เป็นการฉีดสารทึบรังสีเข้าไปในมดลูกและถ่ายภาพเอกซเรย์เพื่อประเมินท่อนำไข่ และประเมินโพรงมดลูกได้

3D TVUS ร่วมกับการฉีดสาร (HyCoSy)

เป็นการตรวจท่อนำไข่โดยการฉีดน้ำเกลือ น้ำเกลือผสมฟองอากาศ หรือสารทึบอัลตราซาวด์ แล้วตรวจอัลตราซาวด์สามมิติเพื่อประเมินท่อนำไข่

สรุป

เอกสารอ้างอิง

1. Devine K, Dolitsky S, Ludwin I, Ludwin A. Modern assessment of the uterine cavity and fallopian tubes in the era of high-efficacy assisted reproductive technology. Fertility and Sterility. 2022;118:19-28.
2. Jayaprakasan K, Ojha K. Diagnosis of congenital uterine abnormalities: practical considerations. Journal of Clinical Medicine. 2022;11(5):1251. doi:10.3390/jcm11051251