เตรียมตัวมีลูกสำหรับผู้ชาย

การมีลูกไม่ใช่เรื่องของฝ่ายหญิงฝ่ายเดียว หน้านี้หมอรวมบทความเรื่องการเตรียมตัวมีลูกในฝ่ายชายเอาไว้ด้วยกันทั้งหมด 6 เรื่อง อ่านเรียงกันทั้งหมด หรือกดเข้าไปอ่านเฉพาะเรื่องที่สนใจก็ได้ครับ

• อาหารเสริม Śiva
• เจลหล่อลื่น
• การสร้างน้ำอสุจิ
• การตรวจอสุจิ
• เตรียมตัวก่อนเก็บเชื้อ
• ไลฟ์สไตล์กับคุณภาพอสุจิ

ว่าด้วย Śiva อาหารเสริมสำหรับชายที่พยายามมีบุตร

หมอคิดสูตรวิตามินบำรุงสเปิร์มชื่อ Śiva ขึ้นมาเอง จากการนั่งค้นงานวิจัยมากมายแล้วเคาะออกมาเป็นสูตรนี้ ขออนุญาต อย. หาโรงงานผลิตที่ได้มาตรฐาน เลือกบรรจุภัณฑ์เอง ออกแบบฉลากเอง (ถ้าไปนั่งปั๊มแคปซูลเองได้ก็อาจจะทำไปแล้ว) ทุกขั้นตอนก็เพื่อให้คนไข้รับประทานแล้วมั่นใจว่าได้ประโยชน์เต็มรูปแบบ

ในบทความหมอเอางานวิจัยมากางให้ดูทีละตัวว่าสารอาหารแต่ละตัวที่เลือกมานั้นมีประโยชน์อะไรบ้าง เห็นไหมล่ะครับว่าการทำให้อสุจิมีคุณภาพดีขึ้นไม่ยากเลย — อ่านต่อได้ที่ ว่าด้วย Śiva อาหารเสริมสำหรับชายที่พยายามมีบุตร

ว่าด้วยเจลหล่อลื่นกับภาวะมีบุตรยาก

หลายท่านอาจจะไม่รู้ว่าสารหล่อลื่นทั่ว ๆ ไปในท้องตลาด แม้ว่าจะไม่ได้ใส่สารฆ่าอสุจิ ก็อาจจะไปทำร้ายอสุจิโดยไม่รู้ตัว

เซลล์ทุกชนิดในร่างกายจะทำงานได้ตามปกติก็ต่อเมื่อสภาวะแวดล้อมรอบตัวมันปกติ ทั้งความเป็นกรดด่าง (pH) ความเข้มข้นของเกลือแร่ ประจุไฟฟ้า อุณหภูมิ ฯลฯ

• อสุจิจะทำงานได้ดีตลอดทางต้องอาศัย pH ที่ 7.0 คือเป็นกลาง ซึ่งพอดิบพอดีกับมูกไข่ตกที่ร่างกายสร้างออกมาในช่วงไข่ตก และมีค่า pH 7.0 เช่นเดียวกัน
• นอกช่วงเวลาดังกล่าว ช่องคลอดจะมีผู้คุม pH คือจุลินทรีย์ lactobacillus ซึ่งทำให้ช่องคลอดเป็นกรดหน่อย ๆ ที่ pH 3.0-5.0 ซึ่งไม่ค่อยเหมาะกับการปฏิบัติงานของอสุจินัก
• ส่วนเจลหล่อลื่นที่ขายตามท้องตลาด เช่น ยี่ห้อ K หรือ D เขาทำสูตรให้เข้ากับช่องคลอดของคนส่วนใหญ่ เพื่อป้องกันการระคายเคืองจากความเป็นกรดหรือด่างมากเกินไป จึงมี pH ประมาณ 3.0-5.0 ซึ่งอาจไม่ปลอดภัยกับอสุจิเท่าใดนัก

อ่านฉบับเต็มได้ที่ ว่าด้วยเจลหล่อลื่นกับภาวะมีบุตรยาก

ว่าด้วยการสร้างน้ำอสุจิ

น้ำอสุจิ (semen) ประกอบไปด้วย ตัวอสุจิ (sperm) และ น้ำอสุจิส่วนที่เป็นของเหลว (seminal fluid) ซึ่งสร้างมาจากคนละอวัยวะกัน ฝั่งเซลล์ก็สร้างเซลล์อสุจิอย่างเดียว ส่วนต่อมต่าง ๆ ที่สร้างน้ำและสารอาหารก็ทำหน้าที่สร้างน้ำอย่างเดียว ทั้งสองส่วนจะมาประกอบร่างกันก็ต่อเมื่อก่อนหลั่งออกมานิดเดียวเท่านั้นเอง

ตัวอสุจิ (sperm)

• สร้างมาจาก spermatogonial stem cells (SSCs) หรือเซลล์ต้นกำเนิดของตัวอสุจิในอัณฑะ ทำให้ผู้ชายสามารถสร้างอสุจิได้ตลอดชีวิต
• หลังการแบ่งเซลล์เสร็จสิ้น ตัวอสุจิจะถูกเก็บและพัฒนาให้เคลื่อนไหวได้ที่บริเวณท่อ epididymis
• เมื่อมีการหลั่ง เซลล์อสุจิจะถูกลำเลียงผ่านท่อ vas deferens มายังท่อปัสสาวะ เพื่อไปรวมกับน้ำอสุจิก่อนหลั่งออกมา

น้ำอสุจิส่วนของเหลว (seminal fluid)

สร้างมาจากต่อมต่าง ๆ เช่น ต่อมลูกหมาก (prostate), seminal vesicle และ bulbourethral gland ซึ่งสร้างน้ำหล่อลื่น ในน้ำอสุจิจะอุดมไปด้วยสารอาหารต่าง ๆ ที่จำเป็นต่อการว่ายของตัวอสุจิในระบบสืบพันธุ์เพศหญิง

อ่านฉบับเต็มได้ที่ ว่าด้วยการสร้างน้ำอสุจิ the Genesis of Semens

ว่าด้วยการตรวจคุณภาพอสุจิ

การตรวจวิเคราะห์อสุจิ (semen analysis) นับเป็นการตรวจพื้นฐานในผู้ชายที่มีปัญหามีบุตรยากมานานแล้วนะครับ โดยมีเกณฑ์ที่กำหนดโดยองค์การอนามัยโลก ซึ่งมีข้อมูลเพิ่มเติมและปรับปรุงมาเรื่อย ๆ ล่าสุดก็เมื่อปี พ.ศ. 2564 นี่เอง

การตรวจวิเคราะห์อสุจิประกอบไปด้วยการตรวจหลายอย่างมาก ใช้เวลา 2-3 ชั่วโมง ด้วยกันกว่าจะตรวจได้ครบทุกองค์ประกอบ

• ปริมาตร (volume)
• ความเข้มข้นของตัวอสุจิ (concentration)
• %ตัวอสุจิเคลื่อนไหว (%motility)
• %ตัวอสุจิรูปร่างปกติ (%morphology)
• และค่าอื่น ๆ ที่อาจไม่ได้สำคัญมากนัก เช่น %ตัวอสุจิมีชีวิต (%vitality)

นอกจากนี้ปัจจุบันยังมีการตรวจอสุจิที่ละเอียดมากยิ่งขึ้น เช่น จำนวนโครโมโซม (ปกติอสุจิมี 23 แท่งโครโมโซม หรือครึ่งหนึ่งของเซลล์ร่างกาย) และ %DNA fragmentation เป็นต้น

เมื่อได้ผลมาแล้วก็จะมาวิเคราะห์ดูว่าอสุจิของคุณนั้นปกติหรือผิดปกติมากน้อยเพียงใด พอจะรักษาด้วยวิธีเบื้องต้นอย่าง IUI หรือ conventional IVF ได้หรือไม่ หรือจะต้องทำ ICSI หรืออาจจะต้องหาอสุจิบริจาคกันเลย

จะเห็นว่าการตรวจอสุจิตามมาตรฐานปัจจุบันต้องใช้สรรพกำลังและเวลากว่าผลทั้งหมดจะออก แต่นวัตกรรมปัจจุบันที่กล้องจากสมาร์ตโฟนของทุกคนมีกำลังขยายให้ภาพอันคมชัด และ artificial intelligence (AI) กำลังเรียนรู้ใกล้สมองมนุษย์ขึ้นทุกวัน จึงมีการนำ AI มาช่วยตรวจอสุจิ อย่างที่ Life by Dr. Pat เราใช้ Lenshooke® มาวิเคราะห์น้ำอสุจิของคนไข้ ทำให้ผล semen analysis ออกทั้งหมดภายในเวลาไม่ถึง 10 นาที และยังมีวีดีโอคลิปให้คนไข้ดูอีกด้วยว่าหน้าตาอสุจิตัวเองเป็นอย่างไรบ้าง

อ่านฉบับเต็มได้ที่ ว่าด้วยการตรวจอสุจิ Semen Analysis

ว่าด้วยการเตรียมตัวก่อนไปเก็บอสุจิ

เรื่องนี้ใช้ได้ทั้งการเก็บเพื่อไปตรวจ และการเก็บเพื่อเอาไปใช้รักษา ไม่ว่าจะเป็น IUI, IVF หรือ ICSI ก็ตาม

จากบทความเรื่องการสร้างน้ำอสุจิ จะเห็นว่าน้ำอสุจิมีการสร้างเหมือนโรงงานเลยเนอะ ส่วนสร้างเซลล์ มีหน้าที่สร้างตัวอสุจิและเก็บสะสมไว้ในระบบท่อลำเลียง ส่วนสร้างน้ำ ก็ทำหน้าที่ของตัวเองในการสร้างน้ำที่มีสารอาหารต่าง ๆ ที่ช่วยให้สเปิร์มวิ่งไปได้ ทั้งสองส่วนจะประกอบร่างรวมกันเป็นน้ำอสุจิก่อนจะหลั่งออกมาข้างนอก

ตัวสเปิร์มที่แบ่งเรียบร้อยแล้วจะถูกกักเก็บในรูปแบบท่อยาว ๆ และลำเลียงออกมาสู่โลกภายนอกตามลำดับก่อนหลัง (มีระเบียบนะ) ดังนั้น อสุจิ ณ วันที่หลั่งจะเป็นตัวที่เก่าที่สุดที่อยู่ในโกดัง แปลว่า ถ้ายิ่งงดหลั่งนาน ตัวอสุจิที่ตายและจำนวนตัวอสุจิที่ไม่วิ่งก็จะยิ่งเพิ่มขึ้น

เท่าที่แนะนำให้คนไข้ลองเตรียมตัวก่อนเก็บสเปิร์มมา พบว่าวิธีนี้ทำให้ %ตัววิ่ง (%motility) และ %รูปร่างสเปิร์มปกติ (%morphology) สูงขึ้นอย่างชัดเจน รับรอง %ตัววิ่ง ใกล้เคียง 80% แน่นอน ใครลองทำแล้วได้ผลอย่างไรมาเล่าให้ฟังบ้างนะครับ

อ่านฉบับเต็มได้ที่ ว่าด้วยการเตรียมตัวก่อนไปตรวจอสุจิ Prepare yourself for semen collection

ว่าด้วยการใช้ชีวิตกับคุณภาพอสุจิ

คุณผู้ชาย (และคุณผู้หญิงด้วยในบริบทส่วนใหญ่) ชอบถามหมอว่าการกิน การใช้ชีวิต ดื่มสุรา สูบบุหรี่ นอนดึก ฯลฯ มีผลกับอสุจิอย่างไรบ้าง หมอจึงสรุปงานวิจัยมาทำเป็น infographic ไว้ให้ดูกันในบทความนั้นครับ

อ่านฉบับเต็มได้ที่ ว่าด้วยการใช้ชีวิตกับคุณภาพอสุจิ Lifestyle and Sperm Quality

ด้วยความปรารถนาดี — หมอพัฒน์ศมา