Người ta thừa nhận rộng rãi rằng cuộc khủng hoảng COVID-19 toàn cầu, cùng với chiến tranh Nga-Ukraine, đã đẩy tỷ lệ thất nghiệp, chi phí năng lượng và chi phí sinh hoạt tăng lên trên khắp thế giới.

Chi phí sinh hoạt đã tăng bao nhiêu trong hai năm

Bài gốc có một biểu đồ so sánh các thành phần chi phí sinh hoạt tại Úc giữa tháng 3 năm 2021 và tháng 3 năm 2023. (Không tìm được số liệu tương đương của Thái Lan — chỉ có những điểm dữ liệu rời rạc, không thể đặt cạnh nhau để so sánh.)

Năng lượng là khoản tăng mạnh nhất. Ở các nước khác, điều này đi cùng với lạm phát; còn tại Thái Lan lạm phát không tăng nhiều, nhưng chúng ta gặp vấn đề ngược lại là tiền tệ thắt chặt — lượng tiền lưu thông trong hệ thống không nhiều — do Ngân hàng Trung ương Thái Lan nâng lãi suất. Điều đó cũng làm chi phí sinh hoạt tăng theo. Đáng chú ý là chính những khoản giúp con người giữ được sức khoẻ tốt — thực phẩm hợp vệ sinh, chi phí y tế, nhà ở và tiện ích, nhất là năng lượng — đều tăng từ 11% đến 37%.

Ai chịu ảnh hưởng nặng nhất

Dù chi phí sinh hoạt tăng ảnh hưởng đến mọi người trong xã hội, mức độ với từng gia đình lại không giống nhau. Gia đình thu nhập cao có thể xoay xở bằng cách cắt các khoản chi không thiết yếu và tiết kiệm nhiều hơn. Gia đình thu nhập thấp thì mất dần khả năng tiết kiệm, vì các nhu cầu cơ bản đã ngốn hết thu nhập — đôi khi còn không đủ. Nợ hộ gia đình tăng lên, và khi lãi vay cũng tăng theo, càng nhiều thu nhập biến mất vào tiền lãi. Cuối cùng những vấn đề này chắc chắn ảnh hưởng đến sức khoẻ, không thể tránh khỏi.

Căng thẳng tài chính tác động đến sức khoẻ ra sao

Căng thẳng tài chính tác động đến sức khoẻ theo ba con đường: khó khăn vật chất, tác động tâm lý - xã hội, và tác động lên hành vi.

1. Khó khăn vật chất

Những người rơi vào cảnh thiếu thốn vật chất không thể đáp ứng các nhu cầu cơ bản của chính mình, vì không có tiền chi trả. Sự thiếu thốn đó biểu hiện dưới nhiều dạng:

Mất an ninh lương thực — không được cung cấp đủ dinh dưỡng
Nghèo năng lượng — chật vật trả tiền điện và gas
Trì hoãn chăm sóc y tế — hoãn việc đi khám và điều trị
Mất an toàn về chỗ ở — chật vật tìm một nơi ở ổn định

Rơi vào bất kỳ tình huống nào trong số này đều có thể gây ra những ảnh hưởng sâu rộng tới sức khoẻ. Ví dụ:

Mất an ninh lương thực gắn với nguy cơ dinh dưỡng kém, béo phì và bệnh mạn tính cao hơn, vì các hộ gia đình chịu áp lực chi phí chuyển sang loại thực phẩm rẻ hơn và kém chất lượng hơn.
Nghèo năng lượng gắn với cả vấn đề sức khoẻ thể chất lẫn tinh thần, khi người ta phải chật vật giữ ấm vào mùa đông và giữ mát vào mùa hè.
Trì hoãn chăm sóc y tế làm tăng nguy cơ gặp vấn đề sức khoẻ nặng hơn, nằm viện lâu hơn và phải vào khoa cấp cứu. Điều đó không chỉ tệ hơn cho từng người, mà còn tốn kém hơn cho hệ thống y tế của chúng ta.

2. Tác động tâm lý - xã hội

Tác động tâm lý - xã hội là cách áp lực chi phí sinh hoạt tác động lên tâm trí và các mối quan hệ xã hội của chúng ta.

Khó khăn trong việc đáp ứng các nhu cầu cơ bản có liên hệ chặt chẽ với mức độ đau khổ tâm lý cao hơn, bao gồm các triệu chứng lo âu và trầm cảm.
Tác động này có thể nặng thêm theo thời gian nếu người đó chịu căng thẳng tài chính kéo dài.
Bằng cách bào mòn khả năng làm việc hiệu quả của chúng ta, tác động tâm lý - xã hội của căng thẳng tài chính kéo dài có thể khởi động một "vòng luẩn quẩn" dẫn tới năng suất giảm và thu nhập giảm.
Căng thẳng tài chính có thể làm tổn hại quan hệ vợ chồng, và điều đó lại ảnh hưởng đến sức khoẻ tinh thần của những thành viên khác trong nhà, chẳng hạn như con cái.

3. Tác động lên hành vi

Với nhiều người, những áp lực này trở thành lý do để làm việc nhiều giờ hơn nhằm kiếm thêm thu nhập. Nhưng làm việc kéo dài lại làm giảm sức khoẻ tổng thể — nhất là ở những cha mẹ có con nhỏ, vốn đã bị eo hẹp thời gian hơn cả.

Nó cũng khiến người ta còn ít thời gian hơn cho những việc giúp giữ gìn sức khoẻ, như tập thể dục đều đặn và tự nấu ăn lành mạnh.

Chúng ta có thể làm gì

Kinh tế Thái Lan hiện nay mang cả lạm phát lẫn tình trạng thắt chặt tiền tệ. Về nguyên tắc, tình trạng thắt chặt đòi hỏi Ngân hàng Trung ương Thái Lan hạ lãi suất. Việc nâng lãi suất như hiện nay làm chi phí vay tăng lên một cách trực tiếp, khiến tiền tệ càng thắt chặt hơn — và điều đó lại càng làm trầm trọng thêm cả mức tăng chi phí sinh hoạt lẫn tác động của nó lên sức khoẻ, cả trong ngắn hạn lẫn dài hạn.

Vì vậy, tôi xin khép lại bằng lời kêu gọi những người hoạch định chính sách tiền tệ và tài khoá của đất nước hãy tập trung bảo đảm rằng dịch vụ y tế kịp thời với chi phí phải chăng — và trên hết là hỗ trợ sức khoẻ tâm thần — đến được với những người dễ tổn thương nhất trước đà tăng vọt của chi phí sinh hoạt.

Chúc tất cả các bạn nhiều sức khoẻ. Thân ái — BS. Patsama Vichinsartvichai

Chi phí sinh hoạt tăng cao ảnh hưởng đến sức khoẻ như thế nào